ਲੋਹੜੀ—ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਪਹਿਚਾਣ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਚਰਮ ‘ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਬੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਰੌਣਕ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗਣਾਂ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੇਵੜੀਆਂ, ਮੂੰਗਫ਼ਲੀਆਂ, ਗੱਚਕ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਪੌਪਕੌਰਨ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕ-ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨ ਭੰਗੜੇ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਦੀ ਠੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਰੂਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਲੋਕ-ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਿੱਖ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਗਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ, ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ, ਆਪਸੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਾਂ ਰਬੜ ਵਰਗਾ ਸਮਾਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ।
 

ਜਸਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ 
 

ਸਸ ਮਾਸਟਰ 
 

ਪਿੰਡ ਵੜਿੰਗ ਖੇੜਾ 
 

ਤਹਿਸੀਲ ਮਲੋਟ 
 

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 
 

79860-27454