ਕੱਚੇ ਤੇਲ ‘ਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ: ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ 10-15 ਰੁਪਏ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ

ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਰਜੀ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਨਵੇਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 15 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਰਾਕ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਤੇਲ ਦੀ ਔਸਤ ਕੀਮਤ ਨੂੰ “ਇੰਡਿਅਨ ਬਾਸਕੇਟ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ $146 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਰੀ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਗੋ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਤਾਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਵਪਾਰਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ $107 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਅਤੇ ਡਬਲਯੂਟੀਆਈ ਕਰੂਡ $94 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 28 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਥਿਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ $119 ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ Scott Bessent ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੋਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 140 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 12 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਰਣਨੀਤਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੋਂ ਹੋਰ ਤੇਲ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘਟੇਗਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ‘ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਗਰਿਕ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅਤੇ ਤੇਲ-ਗੈਸ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡਾਂ—ਬ੍ਰੈਂਟ, ਡਬਲਯੂਟੀਆਈ ਅਤੇ ਓਪੇਕ ਬਾਸਕੇਟ—ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਉੱਤਰੀ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਡਬਲਯੂਟੀਆਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਪੇਕ ਬਾਸਕੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਮਿਲਾ-ਝੁਲਾ ਦਰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਟੀਟੀਐਫ ਗੈਸ ਬੈਂਚਮਾਰਕ 30 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 70 ਯੂਰੋ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 63 ਯੂਰੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 171.34 ਪੈਂਸ ਪ੍ਰਤੀ ਥਰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 140 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਤਰ ਦੇ ਰਾਸ ਲਾਫਾਨ ਐਲਐਨਜੀ ਹੱਬ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੈਸ ਨਿਰਯਾਤ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਐਲਐਨਜੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।