ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ: ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ, ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ ਅਸਰ

ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟ੍ਰੋਪੀਕਲ ਮੀਟੀਓਰੋਲੋਜੀ (IITM), ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ (1951 ਤੋਂ 2020) ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਸਰਚ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੁਣ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬੀਜਾਈ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਅਰਧ-ਖੁਸ਼ਕ (Hot Semi-Arid) ਖੇਤਰ 1951-1980 ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਲਗਪਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ (25%) ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 1991-2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ (ਲਗਪਗ 33%) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ 'ਤੇ ਅਸਰ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਘਟਣ ਨਾਲ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਪਗ 7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 1981 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਸਾਲ 'ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੋਡ' (ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਪੈਟਰਨ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਨਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਐੱਮਡੀ ਪੁਣੇ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਨੰਨਿਆ ਕਰਮਾਕਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ 1951 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦਰ ਦਹਾਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਦਲਾਅ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਕੇ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ 12.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਗਰਮ ਹੋਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਅਲ ਨੀਨੋ' (El Niño) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਮ੍ਰਿਤਯੁੰਜੇ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਰਭ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਖਰਾਬ ਮੌਨਸੂਨ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਐੱਮਡੀ ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਲਾਭ ਆਪਣੇ ਮੌਸਮੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਠਾਏਗਾ।