ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਜੋ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ: ਨੀਟ (ਯੂਜੀ) ਰੀਟੈਸਟ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ

ਡਾ ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ” ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਨੀਟ (ਯੂਜੀ)। ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪੇਪਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੀਕ ਹੋਵੇ, ਰੱਦ ਹੋਵੇ, ਮੁੜ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਰੀਟੈਸਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਮਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਨੀਟ ਹੁਣ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚੱਕਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਰੀਟੈਸਟ ਸਿਰਫ਼ “ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਪਰ” ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਾਹਰੋਂ ਵੇਖਣ ‘ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰੀਟੈਸਟ ਹੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ, ਦੋਸਤੀਆਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਕੌਮਰੀ ਉਮਰ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਸਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇਪਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਦਬਾਅ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਚਾਹੇ ਨਤੀਜਾ ਚੰਗਾ ਆਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਠਹਿਰਾਅ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰੀਟੈਸਟ ਇਹ ਠਹਿਰਾਅ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਮੁੜ ਡਰ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੁੜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਦੁਬਾਰਾ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਝਟਕਾ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੀਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ “ਇਨਸਾਨ” ਤੋਂ “ਰੈਂਕ” ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਪੜ੍ਹੇ? ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕੀਤੇ? ਮੌਕ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਨੰਬਰ ਆਏ? ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਕੋਰਕਾਰਡ ਹੈ। ਰੀਟੈਸਟ ਇਸ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਅਣਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਂ ਖੋਹਣ ਦਾ ਵੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ “ਇੱਕ ਸਾਲ” ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਰਾਪ ਲੈਣਾ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨੀਟ ਵਿੱਚ ਰੀਟੈਸਟ ਜਾਂ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਚਿੰਗ ਅਤੇ ਮੌਕ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਨੀਟ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ: ਚਿੰਤਾ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਘਬਰਾਹਟ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮੀ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਫਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਡਰ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਵੀ ਕਸੌਟੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਦਬਾਅ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਘਰ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਹਰ ਮਿੰਟ ਯੂਟਿਊਬ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ: ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਡਿਕਸ਼ਨ, ਲੀਕ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ, ਕਟਆਫ਼ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਟੌਪਰਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੀਟੈਸਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦਬਾਅ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ 24 ਘੰਟੇ “ਅਲਰਟ ਮੋਡ” ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮਾਪੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਨ ਇਹ ਦਰਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਮਾਪੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਚਿੰਗ, ਹੋਸਟਲ, ਟੈਸਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਤੱਕ ਨੀਟ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: “ਕੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ?” “ਕੀ ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ?” “ਕੀ ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ?” ਕੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਥਕਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਮਨਾਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਮਕਸਦ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਿਨਸ਼ਕਤੀ ਦੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇੱਕ ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਰੈਂਕ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੋਚ ਵੀ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਲੋੜ ਹੈ: ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰੀਅਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੀ, ਨੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲ ਸਮਝਣ ਦੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਇੱਕ ਰੀਟੈਸਟ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਥਕਾ ਕੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ।