ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਰਾਚੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਾਚੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਮੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਇਸ ਦੀ ਘੱਟ ਰਹਿਣਯੋਗਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਨਿਯਮਿਤ ਸਪਲਾਈ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਖਰਾਬ ਸੜਕਾਂ, ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ਾਕ ਅਬਰੋ ਅਤੇ ਸਈਦ ਅਸ਼ਰਫ ਅਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕਈ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮੌਜੂਦ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੋਰ ਬੋਝ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਸੜਕੀ ਕੰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਲੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਕਾਰਨ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦੇਰੀ, ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਹਿਣਯੋਗਤਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ, ਖਰਾਬ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਸਫ਼ਰ, ਅਣਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੂੜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਹਨ। EIU ਰੈਂਕਿੰਗ ’ਚ ਕਰਾਚੀ 170ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਇਕਨਾਮਿਸਟ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਯੂਨਿਟ (EIU) ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਗਲੋਬਲ ਲਿਵੇਬਿਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ 2026 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 173 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ 170ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਢਾਕਾ, ਦਮਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੋਲੀ ਰਹੇ। EIU ਦੀ ਇਹ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਹਿਣਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਸਥਿਰਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ 43 ਅੰਕ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 100 ਵਿੱਚੋਂ 43 ਅੰਕ ਮਿਲੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਹਾ: ਸਥਿਰਤਾ: 20 ਅੰਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ: 54 ਅੰਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ: 36 ਅੰਕ ਸਿੱਖਿਆ: 75 ਅੰਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ: 52 ਅੰਕ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕਰਾਚੀ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।